Dyskalkulia ? I co dalej?

Aby pomóc dziecku w pokonywaniu bariery strachu przed arytmetyką, warto najpierw zbadać dokładnie zakres braków matematycznych, a następnie określić, jakie formy i metody pracy należy zastosować w danym przypadku.
Dyskalkulia to specyficzne zaburzenia zdolności matematycznych, objawiające się kłopotami w wykonywaniu prostych działań, tworzeniu mniej lub bardziej złożonych układów przestrzennych czy zrozumieniu poleceń w zadaniach napisanych, jak i przeczytanych przez nauczyciela w trakcie sprawdzianu.


Akalkulia- to pełna utrata zdolności liczenia lub jej brak.
Oligokalkulia- to niewielki brak zdolności matematycznych.
Parakalkulia- to obniżenie lub zanik zdolności matematycznych w wyniku choroby psychicznej
Diagnozowanie dyskalkulii
• Najważniejsze jest skonkretyzowanie, jakich umiejętności matematycznych uczeń nie może ukształtować, mimo starań i warunków sprzyjających uczeniu się.
• Należy też wyeliminować czynniki zewnętrzne i te, które wynikające z osobowości ucznia (oprócz dysfunkcji niektórych części mózgu), które mogłyby negatywnie wpływać na zdobywanie wiadomości matematycznych. Dopiero wtedy można wysnuć przypuszczenie, że uczeń ma dyskalkulię.
• Aby można było postawić diagnozę o dyskalkulii, wyniki powinny potwierdzić, że ogólna inteligencja dziecka jest na odpowiednim poziomie, natomiast matematyczne zdolności uczenia się są znacznie poniżej ustalonej normy.
Etiologia dyskalkulii obejmuje czynniki genetyczne i neurofizjologiczne. Przyczyny dyskalkulii są takie same jak te które, leżą u podstaw czytania i pisania a więc są to problemy językowe, problemy myślenia przestrzennego, problemy z pamięcią operacyjną, sekwencyjną, niska sprawność percepcji wzrokowej, a także słaba zdolność posługiwania się symbolami matematycznymi.
Klasyfikacja dyskalkulii
Dyskalkulia werbalna (słowna) ujawnia się w postaci zaburzeń zdolności nazywania pojęć i relacji matematycznych, uchwycenia zależności matematycznych, takich jak oznaczenie ilości i kolejności przedmiotów, nazywanie cyfr i liczebników, symboli działań i dokonań matematycznych np. brak zdolności utożsamiania ilości z odpowiadającą jej liczbą, trudności z określaniem liczby obiektów, problemy z nazywaniem cyfr i numerów (z użyciem liczebników głównych, porządkowych i zbiorowych); uczeń nie jest w stanie określić wartości zapisanej liczby, chociaż potrafi ją odczytać i zapisać
Dyskalkulia leksykalna ( czytelnicza, dysleksja liczbowa) jest związana z czytaniem; zaburzenie dotyczy odczytywania symboli matematycznych, cyfr, liczb i znaków operacyjnych, trudności w kojarzeniu symboli operacyjnych z ich nazwami. W lżejszych przypadkach dziecko nie odczytuje liczb wielocyfrowych np. mających więcej niż jedno zero w środku lub na końcu, ułamków zwykłych i zapisanych w postaci dziesiętnej, pierwiastków oraz potęg. Osoba z dyskalkulią leksykalną często nie rozróżnia cyfr o podobnych kształtach ( 6 i 9; 3 i 8 ) i tym samym nieprawidłowo odczytuje niektóre liczby, np. 67, 696, 308.
Dyskalkulia graficzna ( dyskalkulia pisemna, dysgrafia liczbowa)objawia się trudnościami w zapisywaniu liczb i symboli operacyjnych, problemami z zapisem liczb przy pisemnym dodawaniu, odejmowaniu, mnożeniu i dzieleniu. Często połączona jest z dysgrafią i dysleksją liter. Uczeń nie jest w stanie napisać dyktowanych nazw, a nawet ich skopiować np.: 1284 pisze jako 1000, 200, 80 lub 4
Dyskalkulia wykonawcza (praktognostyczna) polega na zaburzeniu manipulowania realnymi lub obrazkowymi obiektami narysowanymi na papierze, na ekranie komputera czy trzymanymi w dłoniach, jak np. kostki do gry w celach matematycznych – obliczanie liczebności zbioru, porównywanie ilości i wielkości. Występują trudności z uszeregowaniem obiektów wg kolejności rosnącej lub malejącej, problemy z wskazywaniem, który z porównywanych obiektów jest mniejszy, większy, które obiekty są tej samej wielkości. Uczeń nie jest w stanie ułożyć patyczków czy kostek według ich wielkości, nie umie wskazać, który z dwóch patyczków jest grubszy, cieńszy czy tego samego rodzaju.
Dyskalkulia pojęciowo – poznawcza ( ideognostyczna) to zaburzenie rozumienia idei matematycznych, relacji niezbędnych do dokonywania obliczeń pamięciowych. Dziecko wykazuje trudności w dostrzeganiu zależności liczbowych (np. 6 to połowa 12; 6 jest o 1 większe od 5; 6 jest odpowiednikiem 2 x 3)
Dyskalkulia operacyjna ( dyskalkulia czynnościowa) jest zaburzeniem dotyczącym dokonywania działań matematycznych, mimo możliwości wzrokowo-przestrzennych oraz umiejętności czytania i pisania liczb. Typowym przykładem jest zamienianie operacji np.: odejmowania zamiast dzielenia.
Objawy dyskalkulii
• problemy z odczytywaniem poprawnej godziny z zegarka
• zapominanie następnego etapu jakiejś operacji
• błędy „nieuwagi”
• trudności w rozumieniu języka matematycznego
• liczenie na palcach
• trudności w odczytywaniu map
• częste naciskanie złych przycisków w kalkulatorze
• trudności z samodzielną pracą w domu mimo, że uczeń wydaje się rozumieć temat na lekcji
• trudności w kontynuowaniu rozpoczętych procesów matematycznych
Dyskalkulia powoduje zaburzenia poszczególnych funkcji poznawczych. Objawia się
to w kilku sferach:
Objawy zaburzeń percepcji wzrokowej
• niepełne odczytywanie informacji przekazanych rysunkiem, grafem, schematem, tabelką, wykresem itp.
• gubienie cyfr i znaków działań, gubienie fragmentów przy odczytywaniu i zapisywaniu wzorów
• błędne odczytywanie zapisów i wzorów matematycznych
• kłopoty z porównywaniem figur i ich cech: położenia, proporcji, wielkości, odległości
• mylenie cyfr i liczb o podobnym kształcie np. 6-9
Objawy zaburzeń w orientacji schematu ciała i przestrzeni
• zapisywanie cyfr w odbiciu lustrzanym
• przestawianie cyfr w liczbach np.56-65
• odczytywanie liczb od prawej do lewej strony np. 345 – pięćset czterdzieści trzy
• mylenie znaków : „<” , „>”
• trudności w orientacji na kartce papieru (uczeń ma kłopoty z poleceniami typu: narysuj kwadrat po prawej stronie, rozwiąż zadanie znajdujące się na dole kartki)
• trudności ze znalezieniem strony
• trudności z prawidłowym umieszczaniem liczb w kolumnach
• problemy z przeprowadzaniem operacji w odmiennych kierunkach np. zaczynanie od prawej strony w dodawaniu, odejmowaniu, mnożeniu, a od lewej w dzieleniu
• zakłócenia w wyobraźni przestrzennej (stąd trudności w nauce geometrii )
• kłopoty w rozumieniu pojęć związanych z czasem i przestrzenią, nieumiejętne przeliczanie i porównywanie jednostek czasu
Objawy zaburzeń funkcji słuchowej oraz sprawności językowej
• trudności w zapamiętywaniu wzorów i definicji, w uczeniu się nazw dni tygodnia, miesięcy, tabliczki mnożenia
• wolne tempo lub częste błędy w wykonywaniu prostych operacji rachunkowych w pamięci
• problemy z zapamiętaniem procedury „krok po kroku” problemy ze zrozumieniem poleceń i objaśnień nauczyciela
• kłopoty z rozwiązaniem nawet niezbyt złożonych zadań tekstowych wynikające z niskiej sprawności czytania oraz rozumienia samodzielnie czytanych tekstów
• trudności w werbalizowaniu swoich myśli – uczeń rozwiąże zadanie, ale nie potrafi opisać sposobu, w jaki to zrobił
• trudności w skupieniu uwagi na bodźcach słuchowych, w różnicowaniu wyrazów o podobnym brzmieniu np.: przyprostokątna i przeciwprostokątna
Objawy zaburzeń funkcji motorycznych
• nieczytelny zapis, brzydkie pismo utrudniające precyzyjny zapis, a co za tym idzie wykonywanie działań
• nienadążanie z przepisywaniem z tablicy, wolne tempo wykonywania obliczeń, dłuższy czas pisania sprawdzianów
Formy pracy z uczniem z dyskalkulią
 Zasadniczo celem terapii NIE jest nadrabianie przez ucznia poziomu wymaganych wiadomości i umiejętności matematycznych, ale stopniowa adaptacja do wymagań stawianych przez szkołę poprzez wypracowanie metody kompensowania trudności, co pozwoli na względnie sprawne funkcjonowanie na lekcjach matematyki.
 Bardzo ważna jest współpraca nauczyciela i rodziców. Rodzice są zobowiązani do dodatkowych ćwiczeń z uczniem w domu zaleconych przez nauczyciela (20-30 minut dziennie, najlepiej o tej samej porze dnia) – wyrabia to systematyczność, uporządkowaną formę pracy.
 Rodzic kontroluje proces rozwiązywania zadań (podąża za dzieckiem, ale nie wyręcza go), natomiast nauczyciel sprawdza realizowanie zaleconej pracy. Rodzic informuje nauczyciela np. w formie krótkiej notatki w specjalnym zeszycie, jak przebiegało rozwiązywanie zaleconej pracy – co było łatwe, a co stanowiło problem dla dziecka, wymagało pomocy. W przebiegu pracy zasadne jest oddziaływanie polisensoryczne (wielozmysłowe) – wyobraźnia, obraz, słuch, dotyk, używanie kolorów (zielony, granatowy). Integracja różnych zmysłów pomaga bowiem usprawnić pamięć.
 Zachęcanie ucznia do korzystania ze „wspomagaczy” np. krótkie notatki, kody pamięciowe, kalkulator ( ale tylko dla sprawdzenia wyniku końcowego) – np. opanowanie pamięciowe tabliczki mnożenia można wspomagać metodą liczenia na palcach (w sytuacji słabszej pamięci słuchowej, rozproszonej uwagi)

Ćwiczenia usprawniające percepcję wzrokową
mozaiki, dyktanda graficzne, mini-PUS z zestawem różnych ćwiczeń, labirynty, eliminatki literowe, liczbowe, pisanie w przestrzeni figur, swoich imion, linii od prawej do lewej, „leniwe ósemki”, pisanie prawą i lewą ręką równocześnie , odwzorowywanie figur, rebusy, uzupełnianie brakujących elementów w rysunkach, szukanie różnic i podobieństw między obrazkami, składanie pociętych liter, wyrazów wg wzoru, tworzenie tekstu z rozsypanki wyrazowej, zapisywanie zdań.
Ćwiczenia usprawniające percepcję słuchową
nauka wierszy, rymowanek, słuchowe porządkowanie liczb np. parzyste – nieparzyste, powtarzanie ciągów cyfrowych, łączenie rozsypanek liczbowych i wyrazowych w całość, ustne porządkowanie wg podanej zasady, odwzorowywanie z pamięci – figury, cyfry, działania, wyszukiwanie tych samych w innych, memory obrazkowe, wyrazowe, powtarzanie wyrazów, krótkich zdań (np. definicji, twierdzeń).
Ćwiczenia usprawniające percepcję manualną
malowanie kolorami narysowanych kształtów, rysowanie przez kalkę techniczną, pogrubianie konturów, obwodzenie po śladach linii pojedynczych szlaków, obrazków, figur geometrycznych, wycinanie po liniach prostych, falistych, łamanych.

Rodzicu :
Akceptuj dziecko , pomimo, iż nie odnosi ono oczekiwanych rezultatów w nauce matematyki. Okazuj życzliwe zainteresowanie
Utrzymuj motywację do przezwyciężania trudności ,wspieraj i wzmacniaj emocjonalnie
Dostrzegaj sukcesy i starania dziecka
Z czystą dyskalkulią jest podobnie jak z dysleksją, czyli stanowi ona problem całego życia.
Jednak stosując terapię pedagogiczną można łagodzić jej objawy. Powodzenia!

Źródło:
Gruszczyk-Kolczyńska E., Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się/ Dojrzałość do nauki matematyki

Opracowała:
mgr Małgorzata Miś

Comments are closed.

Skip to content